In die oomblik – 2021(2)

Uiteindelik is ek en die opgegaarde “pampiere” van ‘n leeftyd herenig…

Ek kom op Middelkind se st. 4-bloemlesing af. Dit begin besonder goed: BLOEMLESING in netjiese sjabloonletters, met ‘n foto van Eugéne Marais en ‘n kort stukkie oor sy digkuns. Op die volgende bladsy is ‘n tekening van ‘n wilde gesig met ‘n ronde oop mond ter illustrasie van “Die winterwind” deur E. van der Merwe. Daarna kom ‘n paar spreuke van Langenhoven aan die beurt en dan “Dis al” van Jan F.E. Cilliers. Daar is ‘n goeie skets van die blond, die blou, die veld en die lug, met ‘n grafsteen tussen die grasse. Ek lees die klein lettertjies van die grafskrif – ‘n erge anachronisme: “Rus in vrede 1816-1834”. Hoe het ek dit oor die hoof gesien? Het seker maar vinnig geloer en “mmm” gesê, indien ek ooit daarna gekyk het – my arme middelkind… Dan kom die laaste inskrywing: “Die Sfinks van Memfis” sonder erkenning aan die digter. Drie gedigte en ‘n paar spreuke vir ‘n hele jaar? Waar was die kind se ma? Besig met ‘n kleuter, ‘n huishouding en ‘n oggendwerk wat in middae en aande oorgespoel het, dís waar.

Hierdie kosbare seun wat maar sy eie weg deur die skooljare gevind het, het ook sy eie weg ná skool gebaan. In 2020 het hy ‘n Meestersgraad in Rekenaarwetenskap cum laude behaal. Ondanks sy ma, wat desnieteenstaande bars van die trots.

Verf volgens nommers op Rebusfontein

Ons is ñ groep vroue, bloggers, en tussen ons klompie het ñ dorp ontstaan, Rebusfontein.

Iewers in Suid-Afrika. Iewers in ons lieflike land.

Hierdie hoofstuk sluit by ñ menigte voriges aan. Jy sal dalk frons, jy sal dalk wonder. Ja, Rebus bestaan. Vir ons, en dalk vir jou.

Rebus is ons wegloopplek, en soms ons wegkruipplek. Maar feite is, Rebus is ONS s’n.

As jy ooit lus het om deel te word, om deel te neem, sê net, en jou droom sal bewaarheid word.

Terwyl Una, Frannie, San en Toortsie nog besig is om Seegogga se kunstige, kleurvolle koei Blommetjie te bewonder, wat heel in haar skik na haar spieëlbeeld kyk, kom Lelik die wilde wit kat aangedraf.  “Nooi, nooi!” miaau sy benoud. “Kom help, die Rebusdiere is besig om te baklei doer in die Rebusrus Amfiteater!”

Frannie lê die rieme neer Amfiteater toe, met die ander Goue Vroue agterna. Daar gekom, sien hulle chaos daar onder op die proscenium: Rebus se diere het poot- en vlerkgemeen geraak, hulle baklei dat die stof so staan, die hare en die vere waai. Eintlik sien mens net die groot stofwolk, met so nou en dan ‘n kat- of hondepoot of ‘n vlerk wat uitsteek en weer verdwyn, dit lyk kompleet soos die strokiesprente altyd ‘n bakleiery voorstel. Die diere blaf en knor, tjank en miaau, tjirr en skrrree dat hoor en sien vergaan.

Toortsie storm teen die kliptrappe af en roep met ‘n stentorstem: “Hokaai! Wat dink julle vang julle aan?! A nee a, Rebusfontein is ‘n plek van rus en vrede!!” Geleidelik raak die diere rustig en die stof gaan lê. Geluk, Kameel se swart kat met die wit pootjies, begin haarself energiek was, volgens die immergroen katbeginsel soos deur Paul Gallico verwoord: “When in doubt, wash!” Die Bengaalse kat Liefkat wat aan Woordnoot behoort gaan lê lankuit in die son, haar flanke hyg op en af van uitputting. Abby-kat van San ruk haar stert verontwaardig op en af.

Op ‘n ander deel van die proscenium lê die honde, behoorlik pootuit. Rondloper Rof, die rooibruin reun, lê op sy rug met Bybie, Hitler se hond Blondie se baba, styf teenaan hom. Trompie lê op sy magie met ‘n fronsplooi tussen die oë, want hy voel half aandadig aan hierdie onmin – die bakleiery was oor die geskenk wat hy vir Dawie, Appeltjie se Yorkie, gestuur het: die Verf-vlgs-nommers-stel. Dawie huil lang trane, want sy pragtige verfstel is weg, Porkie die Morepork-uil wat Scrapy van Nieu-Seeland af saamgebring het, het dit gegryp en daarmee weggevlieg. Die ander Yorkie, Twinkles, probeer hom troos terwyl Karolus, Trommeltjies se Staffie, en die Labrador Charlie van San besorgd om hulle rondmaal.

In een van die hoë dennebome sit Pasella en Bekkie die spulletjie en bekyk.   

In die voorste ry sitplekke sit die diere wat nie deel van die bakleiery was nie: Kieterkat, Lelik, Danie, en Christa se drietjies BB, Shilo en Sjobek. Botter kan nie in hulle bekkies smelt nie, hulle blink van die vroomheid. Heel bo in die amfiteater is daar ‘n groepie kreature: Appeltjie se lemur Lemmie, die luidier Blits, die ietermagog Rocky, Francis die bromvoël en Faye die feetjie, geskaar rondom ‘n verwonderlike, glorieryke verskynsel. Dis Floki, VirgoC se Noorse boskat, maar in ‘n nuwe gedaante. Voordat daar onmin tussen die diere gekom het, het hulle almal saamgewerk aan hierdie wonderlike projek om Floki te verf. Hoekom? Om dankie te sê vir al die groen raad wat Floki se nooi so gulhartig met die Rebusfonteiners deel.

En toe gebeur die ramp, soos wat so dikwels met goeie bedoelings gebeur: die diere het begin stry oor wie volgende aan die beurt is om geverf te word, wie die verfwerk gaan doen, en wat die motivering vir die nuwe projek sou wees. Dit was vinnige denke aan die kant van Scrapy se uiltjie om die verfstel weg te raap, anders het die stof nog lank nie gaan lê nie…

Seegogga wink die ander: “Kom julle, ek het nou tee en vrugtekoek nodig. Kom ons gaan sit op my huisie se stoep en kyk of daar nog van die ander Goue Vroue opgedaag het, dis tyd vir ‘n behoorlike avontuur!”

In die oomblik – 2021(1)

Toe Afrikaans nog as “ons pêrel van groot waarde” beskou is, is kinders gemaan om dit suiwer te gebruik – g’n Engelse uitdrukkings tussenin nie! Destyds was dit ook maklik, want daar was ‘n ryk Afrikaanse omgewing: puik kinderprogramme op TV, talle Afrikaanse tydskrifte en koerante, Afrikaanse flieks, universiteite waar Afrikaans vanselfsprekend die voertaal was.  

As selfaangestelde bewaarder van my moedertaal, het ek probeer om my kleindogtertjie Gabby ook te leer dat mens enigiets in Afrikaans kan sê. Soms het dit gevoel of ek met my hande ‘n oorstroming probeer keer, want sy word in ‘n gans ander taalomgewing groot: Engels op die TV en YouTube, Engels in partytjie-uitnodigings, Amerikaanse superheroes en pop stars. Sy het my egter geduldig verdra – en toe is ek vir 14 maande weg uit haar lewetjie en die Engelse ranke groei welig…

Ouma is terug en vasberade om al daai Engelse woorde in haar oogappeltjie se taalgebruik met mag en mening te beveg. Vandag is die wind egter behoorlik uit my seile gehaal, want dit kom toe uit dat Gabby nog altyd gedink het haar ouma verstaan Engels nie so mooi nie. Want ouma het dan altyd gevra wat die Engelse woord in Afrikaans beteken!

Kleinkinders help oumas om hulself nie so bitterlik ernstig op te neem nie…

Photo by Sharon McCutcheon on Pexels.com

Maandag=Wasdag 7: Vreugde

Verklarings volgens die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT):

Vreugde: 1. Groot blydskap 2. Plesier 3. Oorsaak van geluk

Geluk: 1. Toestand van tevredenheid; bevrediging van jou wense en verlange; vreugde

Plesier: 1. Gevoel van vreugde, veroorsaak deur iets wat mens aangenaam vind 2. Vermaak, genot

Om tuis te wees, is ‘n groot aanpassing. Ouma het al “bietjie gevergeet” presies hoe lewendig twee klein lyfies kan wees!

Ek sit buite en kyk hoe Joshi op sy blou fietsie ry, om en om op die plaveisel. Gabby hardloop rondtes en Ouma hou haar hart vas dat die twee nie met mekaar bots nie. Gabs kom haar op my skoot neervly: die asempie jaag en die hartjie klop woes. Ek verkyk my aan die pragtige kindergesiggies: gladde vel en rosige lippies. Gabby se lang, laang vlegsels swiep deur die lug; Josh se blondekoppie blink in die laatsomerson.

Toe Scrapy ons nooi om oor vreugde te skryf, het ek gewonder presies wat daardie woord beteken. HAT werp ook nie eintlik lig nie – mens sal dalk na sielkundige verklarings moet gaan soek. Vir my is dit soort van die oortreffende trap van gelukkigheid, dis dalk daarom dat HAT dit gróót blydskap noem. Is hierdie innige oomblikke buite onder die koelteboom in die Afrikalug vreugde? Of is dit sagter: gelukkige tevredenheid gemeng met dankbaarheid, teen ‘n agtergrond van verlange na my liewe dogter wat nou so baie ver is?

Vandag is ek reeds ‘n week terug in Suid-Afrika, terug onder Laatlam se dak. Dis ‘n woelige huishouding: Laatlam loop soos ‘n groot ou beer rond met sy selfoon teen die oor, of sit voor die rekenaar en maak ergerlike geluide – hy werk nou al van laas Maart van die huis af… My skoondogter wip op en af teen die trap, besig met die menigvuldige pligte en verpligtinge van ‘n mamma. Gabby stort in duie van angs oor die nuwe skooljaar; Joshua gesels en ek kan hom nie meer verstaan nie, ek sal vir my ‘n kode moet uitwerk: t beteken k; s beteken g. Die twee nuwe troeteldieraanwinste is Kwazimoto, ‘n yslike Tuxedokat uit C se ouerhuis, en Great Dave, ‘n Great Dane. Muis die Africanishond en Lelik my ou wit kat weet nie wat hulle getref het met die “inkommers” nie.

Watter versameling eiesoortige, eienaardige wesens! Skielik besef ek met ‘n skok dat ekself as inwonende ouma wat in die tuin sit en juig en hande klap, vir seker tot hierdie eksentrisiteit bydra…

Maandag=Wasdag 6: Frustrasie

Scrapydo nooi ons om oor frustrasie te skryf…

As daar een tydvak in ‘n mens se lewe is waar jy met frustrasie te kampe het, is dit die ouderdom. Ek verstaan maar al te goed waarom “a grumpy old woman” ‘n gesegde geword het!

‘n Oumens word weer soos ‘n kleuter: klein goedjies ontstel haar uitermate; sy mors maklik tee in haar piering; sy vat lank om aan te trek en sy beweeg stadig in vergelyking met die grootmense (= jonger mense).

Haar hande raak swak en dom en sy moet telkens hulp vra om flesdoppe oop te skroef. Fyn vingerwerkies soos om die plastiek om ‘n plakkie kaas te verwyder, raak amper onmoontlik. Gelukkig is diegene soos die uwe, wat net met styfheid gepla word, sonder dat hulle nog teen pyn ook moet stry!

Klank raak dowwer; beelde raak vaer. Buk is ‘n hele proses. As sy so gelukkig is om nog plat op die grond te kan gaan sit, is dit ‘n geweldige uitdaging om weer op te staan – sy kyk met verstomming en diepe naywer na die “American football”-spelers wat orals op die veld soos vrot velle neerslaan en moeiteloos weer op hulle voete terugwip.

Daar is die flou grappie van die ou oom wat, toe sy mense op pad dorp toe was, vir ‘n jongman gevra het: “Het jy gehoor of ek saamgaan?” Dis hoegenaamd nie snaaks nie, omdat dit so waar is! As mense nie spesiaal moeite doen om die oumens by hulle planne in te sluit nie, dwaal die oumens verwese en ontredderd rond – gelukkig is hierdie frustrasie my gespaar; ek is elke dag dankbaar oor die bedagsaamheid waarmee my kinders my behandel.

Photo by Inga Seliverstova on Pexels.com

Jesaja 46:3-4 Ook tot in julle ouderdom is Ek die Here, tot in julle grysheid sal Ek julle dra. Ek het julle gemaak en Ek sal julle vashou, julle dra en julle red.

The Colours of Cold — SEVEN CIRCUMSTANCES

Hierdie blogger is myns insiens geniaal en ‘n meesterlike digter. Dan is sy nog van Afrikaanse herkoms ook!

I was thinking about a comment that Fran, one of the bloggers whom I follow, made the other day about snow – that when it snows, the light reminds her of the colour on the inside of a mussel shell. True, that, I thought. So I wrote a poem about it, “The Colours of Cold”. […]

The Colours of Cold — SEVEN CIRCUMSTANCES

Afrika-avontuur

“Besluit wat Mamma wil doen en ons sal ons bes doen om dit te laat gebeur.”

Dit was my dogter se woorde toe die kwessie van teruggaan na Suid-Afrika onder die huidige omstandighede vir die tweede keer ter sprake gekom het (die vorige keer is daar ‘n stokkie voor gesteek omdat my kinders twee weke lank in die “student home” onder kwarantyn geplaas is. Alles het goed afgeloop, niemand het siek geraak nie behalwe die een seuntjie, wat met vlieënde vaandels die hele korona-affêre deurgemaak het. Dit is my gegun om ‘n tweede Kersfees in die VSA te beleef en daar was kanse om heerlik in die sneeu te speel.)

Na my gebruiklike wroeging het die roepstem van Suid-Afrika maar weer die oorhand gekry. My kinders het vir my ‘n nuwe enkelkaartjie na SA gekoop – die vorige nuttelose retoerkaartjie was met die Suid-Afrikaanse Lugdiens… Ek is aangery na ‘n Covidtoetssentrum toe, waarvan die uitslag danksy die Amerikaners se gebruiklike doeltreffendheid binne twee dae beskikbaar was. My kinders het drie uur lank na Newark Airport, New Jersey gery om my op die vliegtuig te kry. Ten spyte van gerugte van sneeu, was die pad skoon en die rit voorspoedig, al het daar die oggend vet vlokke sneeu op die oprit langs hulle huis geval – vlokke wat so gespat het wanneer dit die teer tref.

Ethiopian Airlines het die direkste vlug gebied: 9 h 45 min na Lome (iets soos “lô-mie” uitgespreek, met ewe veel klem op albei lettergrepe) in Togo, ‘n landjie aan die onderkant van die boog van Afrika; een uur oorstaan; 5 h 25 min na Addis Ababa; 2 h 20 min oorstaan; 5 h 25 min na Johannesburg. Vlugtyd altesaam 23 h 55 min – en iewers langs die pad sou ek sewe uur in die toekoms inspring vanweë die tydsverskil tussen waar ek was en waarheen ek op pad was. ‘n Groot avontuur: om so oor die breedte en lengte van Afrika te vlieg.

En (‘skuus Lou) het ek dit nie geniet nie! Ethiopian Airlines het my aan die Suid-Afrikaanse Lugdiens se beste dae herinner: vietse, vriendelike lugwaardinnetjies; vlieëniers wat die logge vliegtuig soos ‘n veertjie laat land; lekker kos; aankondigings in drie tale – Amharies (‘n semitiese taal wat binne die Afro-Asiatiese taalfamilie ontwikkel het), Engels en Frans. Die lughawe in Lome is klein en stowwerig; daarna vlieg ons laag genoeg dat ek die kronkelende riviere deur die bruin landskap kan sien soos wat die kosbare water na ‘n vloeiplek gesoek het – ‘n geweldige kontras met Pennsylvania se breë, reguit riviere. In Addis Ababa klap die passassiers vir die vlieënier se puik landing hande en ‘n enkele helder jongvroustem ululeer ‘n aanprysing – ek is terug in Afrika, hoe het ek dit tog gemis.

Op pad is daar gebare van deernis: iemand wat my swaar rekenaarsak vir my uit die oorhoofse bagasierak tel, iemand anders wat my help om die tweede tas op die eerste een in die trollie gelaai te kry. Terwyl ons iewers sit en wag om oor te klim, vra ‘n jong meisie: “Are you South African?” en ek antwoord “ja” in Afrikaans. Sy is op pad huis toe na twee jaar as au pair in die VSA; daarna waai ons elke keer vir mekaar op ons moeisame weg deur die lughawe op pad vliegtuig toe. Laatlam staan in die nag op om my te kom haal en ons ry deur die sagte oggendlig huis toe, waar ‘n sak vol bederwe op my wag…

…en so ook die kleinkinders. Hier sit hulle onder my lessenaar, in die beknopte ruimte wat Gabby haar “HQ” noem.

Dit was ‘n geseënde reis.

“Do you wanna build a snowman…”

Nouja, ek neem Elsa nie kwalik dat sy nie op Anna se uitnodiging gereageer het nie – alhoewel, met Elsa se superkrag sou sy waarskynlik een-twee-drie ‘n wonderbaarlike sneeuskepping opgetower het.

Na twee dae se sneeu en nog ‘n dag se rondsittery, kry ek myself eindelik so ver om die sneeumanbouery aan te pak – alleen, omdat my kinders werk. Maar toemaar, ek het mos nou al geleer: mens rol drie balle, sorg dat die onderste een ‘n stewige basis vorm en pak die ander twee bo-op. Dan kom die lekker deel: serp om die nek, twee kersfeesballetjies vir oë, ‘n wortel vir ‘n neus, takkies vir arms.

Die sneeu het begin smelt en daar is nou ‘n yslagie bo-oor. My sneeustewels (daarsonder sou ek nie durf waag om in die sneeu rond te loop nie – dankie, liewe V!) kraak die yslaag en sink weg in die sagte sneeu. Ek kry net nie die nodige balle gerol nie – skep sommer ‘n hoop sneeu met die graaf bymekaar, val op my knieë en stamp-stamp met sandkasteeltegniek, terwyl ek besef droom en werklikheid is vandag kontinente ver van mekaar verwyder…

Die uiteindelike produk: ‘n kort, stewige Suid-Afrikaanse sneeudogtertjie

Om ‘n sneeuman te bou, verg krag, kundigheid en vaardigheid. Ek hou egter by my stelling dat dit nie die regte soort sneeu was nie…